Sau cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, chúng ta đều từng hy vọng việc giá dầu trên 100 USD/thùng đã là quá khứ. Khoảng vài ba năm giá tương đối thấp, quanh mốc 80 USD/thùng, đã góp phần thúc đẩy quá trình phục hồi hậu đại dịch trên toàn cầu. Nhưng với cuộc chiến mới nhất của Israel và Mỹ nhằm vào Iran, tình trạng mất an ninh năng lượng đã chạm mức báo động. Vào ngày 19/3, dầu thô Brent đứng ở mức 113,61 USD sau khi có lúc vượt 120 USD vào tuần trước đó. Con số này tăng hơn 60% chỉ trong chưa đầy một tháng, trong khi mức tăng theo tỷ lệ tương đương cũng được ghi nhận trên nhiều loại dầu thô khác. Bên cạnh các cuộc tấn công vào một số cơ sở năng lượng ở UAE, Qatar và Ả Rập Xê Út, tác động còn bao gồm việc đóng Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển ít nhất 20% nguồn cung dầu thế giới. Con kênh hẹp này vẫn đóng cửa với mọi tàu thuyền phục vụ Mỹ và các đồng minh.
Và dù ban đầu có vẻ như giá đã hạ nhiệt phần nào sau cú tăng mạnh ngày 19/3, nhưng trong tuần qua, cả WTI lẫn Brent đều nhích dần trở lại đỉnh cục bộ đó khi vẫn chưa thấy lối thoát cho xung đột. Dù thị trường có thể đã định giá cho một cái kết sớm hơn của cuộc khủng hoảng, nhưng cần lưu ý rằng về dài hạn, khi “thiên nga đen” này qua đi, các yếu tố nền tảng lại cho thấy nguy cơ dư cung. Trong thời gian chờ đợi, vẫn còn những “đòn bẩy” khác để đưa giá về tầm kiểm soát, như mở các kênh cung ứng thay thế, tăng sản lượng và gỡ bỏ trừng phạt. Trong bài viết này, chúng ta sẽ xem xét tất cả các yếu tố trên và nhiều yếu tố khác để dự đoán giá có thể đi về đâu trong trung hạn.
Tính đường dài
Khủng hoảng có thể khiến ta nghĩ rằng nó sẽ kéo dài mãi mãi, nhưng thực tế hiếm khi như vậy. Với một hàng hóa như dầu mỏ – thiết yếu cho mọi hoạt động kinh tế và có nhà sản xuất ở nhiều khu vực địa lý – các lực lượng thị trường bình thường sớm muộn cũng sẽ đưa thị trường về trạng thái cân bằng. Dù Vùng Vịnh chắc chắn là một trung tâm sản xuất lớn, khu vực này chỉ chiếm khoảng 28% tổng nguồn cung toàn cầu; và một phần thị phần đó rõ ràng đến từ việc giá dầu ở đây thường rẻ. Trong bối cảnh hiện tại, dầu của Mỹ và Nam Mỹ trở nên hấp dẫn hơn nhiều, và sản lượng cũng có thể điều chỉnh khá dễ dàng để đáp ứng nhu cầu. Sản lượng của Mỹ đã được dự báo gần mức cao kỷ lục, vào khoảng 13,6 triệu thùng/ngày. Con số này còn chưa tính đến khả năng sản lượng dầu đá phiến tăng lên nếu giá vẫn đủ cao để việc khai thác có lãi.
Hơn nữa, dù nhu cầu tăng trưởng khá vững, chỉ báo này vẫn ở mức vừa phải, khoảng 1,4 triệu thùng/ngày, và phần lớn đến từ các nền kinh tế ngoài OECD. Điều đó đồng nghĩa các nhà sản xuất như Mỹ, Brazil và nhiều nước khác có động lực tận dụng mức giá cao hiện tại bằng cách tăng sản lượng; và đến lượt mình, điều này gần như chắc chắn sẽ kéo giá đi xuống, bởi ngay trước khi “điểm nóng” địa chính trị ngắn hạn này bùng phát, nhu cầu vốn đã khó theo kịp nguồn cung. Đúng là vẫn còn nhiều bất định về quy mô và thời gian của xung đột hiện tại, nên có thể còn xuất hiện thêm các đợt tăng sốc trong ngắn hạn; nhưng một số ngân hàng, bao gồm cả JP Morgan, vẫn kỳ vọng giá sẽ gần mức 60–70 USD/thùng vào giai đoạn cuối năm 2026. Trừ khi xung đột ở Trung Đông leo thang theo cách chưa từng có, kịch bản này có vẻ khả dĩ hơn nhiều so với việc dầu vượt ngưỡng 150 USD/thùng.
Có tăng ắt có giảm
Như đã đề cập, mặt bằng giá cao tự thân nó sẽ kích thích đà giảm, khi các nhà sản xuất tận dụng thời cơ để tối đa hóa lợi nhuận trong ngắn hạn. Tuy nhiên, ngoài việc gia tăng sản lượng tại các quốc gia như Mỹ và Brazil, ngay cả khối OPEC+ cũng cho thấy dấu hiệu tiếp tục lộ trình tăng sản lượng dần dần, bất chấp những rủi ro đe dọa hạ tầng trọng yếu tại Vùng Vịnh. Liên minh mở rộng này – bao gồm Ả Rập Xê Út, Nga, Iraq, UAE, Kuwait, Kazakhstan, Algeria và Oman – đã thống nhất tăng tổng sản lượng thêm 206.000 thùng/ngày trong tháng 4, dựa trên triển vọng kinh tế toàn cầu ổn định và mức tồn kho dầu thấp. Nguồn cung toàn cầu dự kiến sẽ tăng khoảng 2,4 triệu thùng/ngày vào năm 2026 nếu các kế hoạch hiện tại không thay đổi. Cũng cần lưu ý rằng, lệnh phong tỏa chủ yếu tác động đến các đồng minh của Mỹ tại châu Âu và châu Á. Trong khi đó, Iran vẫn cho phép các tàu chở dầu trung lập đi qua, còn Mỹ và khu vực Nam Mỹ hiện đã có đủ nguồn cung nội địa.
Trong kịch bản khó xảy ra là xung đột kéo dài thêm một tháng nữa hoặc hơn, các chính phủ vẫn nắm giữ nhiều công cụ để kiềm chế giá cả, chẳng hạn như xả thêm kho dự trữ chiến lược hoặc nới lỏng trừng phạt đối với dầu từ Venezuela và Nga nhằm đảm bảo nguồn cung cho đến khi khu vực Trung Đông phục hồi sản lượng. IEA đã tung ra mức kỷ lục 400 triệu thùng từ kho dự trữ, trong khi Washington thực hiện miễn trừ trừng phạt đối với dầu Nga vận tải đường biển và dầu Nga tinh luyện tại Ấn Độ – đây chính là những tác nhân chính khiến giá dầu hạ nhiệt từ các mức đỉnh cục bộ. Các sáng kiến này hoàn toàn có thể được mở rộng nếu điều kiện thị trường yêu cầu, qua đó càng củng cố niềm tin rằng thị trường dầu mỏ năm nay có lẽ đã xác lập vùng đỉnh.
